heliocentraal

Heliocentraal
Onderzoek naar architectuur rond de zon in de Belgische stedelijke context

Jaar
2025 - heden

Gesteund door
Kunstendecreet

Onderzoek

• Literatuur- en casestudies

• Excursies en gesprekken

• Ontwerpend onderzoek

Architectuur rond de zon

Hoe kan een heliocentrische cultuur – een cultuur die niet draait om de verbranding van fossiele brandstoffen (het vuur op aarde), maar om de zon (het vuur aan de hemel) – eruitzien? Deze prikkelende vraag stelt filosoof Ignaas Devisch in het boek Vuur: Een vergeten vraagstuk.1 Een eenvoudig antwoord is er niet. Bijna ons hele dagdagelijkse leven, met alle mobiliteit, welvaart, spullen en comfort die we gewend zijn, is mogelijk dankzij de verbranding van fossiele brandstoffen. Devisch gelooft niet in een eco-calvinisme, waarin we allerlei verworvenheden opgeven. Als we ons kunnen openstellen voor het feit dat energie eigenlijk helemaal niet schaars is, maar juist overvloedig (want van de zon), dan wordt de opdracht om zoveel mogelijk energie op te vangen en te benutten in plaats van te verspillen.

Dit is ook de centrale thesis van het boek Insulating Modernism van architect Kiel Moe. Hij beschrijft hoe de gangbare praktijk van gebouwen isoleren en mechanisch ventileren en verwarmen gedurende de laatste honderdvijftig jaar de norm is geworden. Zuinigheid en efficiëntie zijn synoniem geworden voor duurzaamheid. Isoleren is daarbij op te vatten als ‘loskoppelen van de omgeving’ om een ‘ideaal’ binnenklimaat te realiseren. Maar gebouwen zouden energie ook maximaal kunnen opnemen om deze op het gewenste moment vrij te geven aan het interieur. Of door hun massa en ontwerp juist verkoeling en schaduw genereren door veel energie op te slaan. Voor de ontwikkeling van de tandem isoleren en installeren was dit dé manier om het nodige comfort te creëren.

Heliotypen

Met dit project willen we bijdragen aan een culturele omslag naar een architectuur rond de zon. We willen ontwerpen rond de zon, zoeken naar inspirerende recepten en onderzoeken hoe die werken. Het project zet erop in om verschillende lagen van betekenis te ontdekken en er nieuwe aan toevoegen. Maar architectuur landt altijd op een specifieke plek, zo ook een architectuur rond de zon. Dus is de inzet om deze recepten toe te passen op de Belgische stad in een specifiek (veranderend) klimaat. De Belgische stad met haar karakteristieke stedelijke gevels, waarin bovendien geen enkele zijde van het bouwblok hetzelfde microklimaat kent. We lezen die stad als een collectief bouwwerk waaraan iedereen knutselt, van professional tot doe-het-zelver – allen bricoleurs.

In dit project onderzoeken we architectuurconcepten rond de zon, gesitueerd tussen architectuur, cultuur, kunst, bouwfysica en (low-)technologie, en hoe deze relevant kunnen zijn voor de Belgische context. Een longlist bevat voorbeelden zoals earthship, kotatsu, bad, serre, schouw, trombewand, radiator, thermische massa, zonneschoorsteen, suntrap, roji, etc. We noemen deze voorbeelden, die variëren van apparaat tot object en van bouwdeel tot ruimte, heliocentrische typologieën, ofwel heliotypen.